Prof. dr. Schuyt: “Goede Doelen Loterijen hebben niets met gokverslaving te maken – laat ze met rust”
De toenemende politieke roep om een verbod op gokreclames bedreigt volgens prof. dr. Theo Schuyt de maatschappelijke samenhang in Nederland. Veel verenigingen, initiatieven en maatschappelijke organisaties zijn namelijk deels afhankelijk van de opbrengsten van de zogenoemde Goede Doelen Loterijen – en juist die zouden straks geen reclame meer mogen maken. “Deze loterijen hebben niets met gokverslaving van doen,” stelt Schuyt.
Gokverslaving neemt toe, ondanks toezicht
De gokverslaving in Nederland groeit snel. Opmerkelijk genoeg lijkt dat probleem juist toe te nemen naarmate de Kansspelautoriteit meer reguleert en controleert. Illegaal gokken floreert, met hoge maatschappelijke kosten en veel persoonlijk leed tot gevolg. Toch wil de politiek de regels nóg verder aanscherpen, sommige partijen pleiten zelfs voor een volledig reclameverbod. “Maar is het niet beter om op tijd bij te sturen, in plaats van op de verkeerde weg door te gaan?” vraagt Schuyt zich af.
Terug in de tijd
Tot 2011 kende Nederland voornamelijk de Goede Doelen Loterijen – zoals de BankGiro Loterij, de Nationale Postcode Loterij, de VriendenLoterij, en samenwerkende non-profitloterijen als de Grote Clubactie, Zonnebloem, Jantje Beton, KWF en Scouting Nederland. Ook de Lotto viel hieronder. Hun opbrengsten gingen rechtstreeks naar sport, cultuur, natuur en maatschappelijke organisaties zoals NOC*NSF, het Oranjefonds en Natuurmonumenten. Toezicht werd destijds gehouden door een klein College van Toezicht op de Kansspelen.
Met de liberalisering van de kansspelmarkt vanaf 2011 — en de opening van de onlinegokmarkt in 2021 — werd dit “stuk Nederlands cultureel erfgoed” in feite overgeleverd aan de vrije markt. Onder het mom van Europese regelgeving en het bestrijden van illegaal gokken werden de Goede Doelen Loterijen gelijkgesteld aan commerciële gokbedrijven.
Gelijkgesteld aan winstgedreven gokreuzen
Daardoor kwamen de maatschappelijke loterijen op één lijn te staan met winstgedreven gokconcerns uit belastingparadijzen als Malta. Het resultaat: een sterke toename van reclame, gokproblemen en illegale praktijken, terwijl de toezichthouder zelf groeide tot een log instituut met meer dan honderd medewerkers.
Geef Goede Doelen Loterijen een aparte status
Volgens Schuyt is het geen oplossing om de Goede Doelen Loterijen verder te beperken of hun reclame te verbieden. Terugkeren naar de oude situatie van vóór 2011 zou ideaal zijn, maar juridisch waarschijnlijk onhaalbaar. Daarom pleit hij voor een speciale status voor deze loterijen.
“Vrijwel niemand raakt verslaafd aan de Lotto of de VriendenLoterij,” zegt Schuyt. “En het maatschappelijk rendement is enorm — jaarlijks zo’n 500 miljoen euro voor vrijwilligerswerk, buurtinitiatieven, cultuur- en sportverenigingen. Dat is precies de plek waar sociale verbinding ontstaat.”
Een oogje dicht
Aan politici die alle vormen van gokken afwijzen, richt Schuyt zich met een knipoog: “God houdt niet van gokken, maar als je het koppelt aan een goed doel, knijpt Hij een oogje dicht.”
Goede Doelen Loterijen, besluit hij, zijn een Nederlandse uitvinding — en verdienen bescherming, niet wantrouwen.